Η τύχη των μισθολογικών όρων που προβλέπει Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, μετά τη λήξη της, είτε με την πάροδο της διάρκειας ισχύος της είτε με καταγγελία της από τα συμβαλλόμενα μέρη - Με ποιο τρόπο θα μπορούσε να διατηρηθούν μισθολογικές παροχές, μετά τη λήξη ισχύος μιας Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας, χωρίς να καταστούν όροι της ατομικής σύμβασης εργασίας των εργαζόμενων.

Η (ex lege) παράταση ισχύος των κανονιστικών όρων ΣΣΕ μετά τη λήξη της :

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (άρθρ. 9 § 4 Ν.1876/1990, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρ. 2 § 4 της ΠΥΣ 6/2012), οι κανονιστικοί όροι (μισθολογικοί και μη μισθολογικοί) μιας ΣΣΕ ή ΔΑ που έχει λήξει ή έχει καταγγελθεί, εξακολουθούν να ισχύουν επί ένα τρίμηνο από τη λήξη ή την καταγγελία της. Πρόκειται για “ex lege” πλασματική διατήρηση της ισχύος μιας συλλογικής ρύθμισης επί ένα τρίμηνο, στη διάρκεια του οποίου οι κανονιστικοί όροι της ΣΣΕ/ΔΑ εφαρμόζονται, όπως και προηγουμένως, άμεσα και αναγκαστικά σε όλες τις εργασιακές σχέσεις που ήδη καταλάμβαναν πριν την κανονική λήξη της ΣΣΕ/ΔΑ.

Μόνον εάν μέσα στο παραπάνω τρίμηνο συναφθεί νέα ΣΣΕ ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο (π.χ. με όρο αναδρομικότητας) αρχίσουν να ισχύουν μέσα στο διάστημα αυτό όροι νέας ΣΣΕ, οι όροι της νεότερης αυτής συλλογικής ρύθμισης θα παραμερίσουν εκείνους της προηγούμενης λήξασας ΣΣΕ και θα αρχίσουν εφεξής να ισχύουν οι νέοι όροι.

Με τη θέσπιση της ανωτέρω πλασματικής παράτασης της ισχύος της λήξασας ΣΣΕ επιτυγχάνεται πλήρως ο νομοθετικός σκοπός που είναι να μη δημιουργείται ρυθμιστικό κενό από τη λήξη μιας ΣΣΕ μέχρι την έναρξη ισχύος της επομένης ΣΣΕ που θα την αντικαταστήσει με βάση την αρχή της τάξεως. Επίσης, η παράταση αυτής είναι αναγκαίος όρος, προκειμένου οι συλλογικές διαπραγματεύσεις να είναι πράγματι «ελεύθερες» και αποτελεσματικές, όπως απαιτεί το Σύνταγμα (άρθρ. 22 παρ. 2)

Μετενέργεια:

Μετά την πάροδο του τριμήνου και εφόσον εν τω μεταξύ δεν έχει συναφθεί νέα ΣΣΕ, ακολουθεί η λεγόμενη «μετενέργεια», κατά τη διάρκεια της οποίας οι κανονιστικοί όροι της ΣΣΕ (μισθολογικοί και μη μισθολογικοί) εξακολουθούν να ισχύουν και να διέπουν τις υφιστάμενες κατά τη λήξη της ΣΣΕ εργασιακές σχέσεις, όχι όμως, ως κανόνες δικαίου με αναγκαστική ισχύ, αλλά ως κανόνες ενδοτικού δικαίου μέχρις ότου συναφθεί νέα ΣΣΕ ή μέχρι να τροποποιηθούν ή καταργηθούν με ατομικές συμφωνίες. Κατά συνέπεια, μετά την τρίμηνη ex lege παράταση ισχύος της, σύμφωνα με τα ανωτέρω, η συλλογική ρύθμιση δεν έχει πια συλλογική προστασία και μπορεί να τροποποιηθεί ή να καταργηθεί με οποιονδήποτε τρόπο, επομένως και με τα μέσα διαμόρφωσης των ατομικών σχέσεων εργασίας.

Σκοπός του θεσμού της μετενέργειας είναι να αποτραπεί, προς το συμφέρον του εργαζόμενου, η απότομη διάρρηξη του συλλογικού ρυθμιστικού πλαισίου που διέπει τις εργασιακές σχέσεις, να μην απογυμνωθούν απότομα οι εργασιακές σχέσεις από τους όρους, με τους οποίους λειτούργησαν, πράγμα που θα επέτρεπε στον εργοδότη να επιβάλει οποιοδήποτε δυσμενή όρο και θα υπονόμευε τον ίδιο θεσμό των ΣΣΕ, αφού θα τον παρακινούσε να αποφύγει τη σύναψη ΣΣΕ (βλ. Κουκιάδη, Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο, σ. 778). Επομένως, με το θεσμό της μετενέργειας, η συλλογική διαπραγμάτευση δεν ξεκινά από μηδενική βάση, γεγονός που θα δημιουργούσε ουσιώδες συγκριτικό πλεονέκτημα υπέρ της εργοδοτικής πλευράς και θα εξασθενούσε, αντίστοιχα, σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση της εργατικής πλευράς.

Εξάλλου, πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν δεν απαγορεύεται η εξακολούθηση ισχύος της ΣΣΕ που έληξε, κατά το χρόνο που συνομολογήθηκε από τα μέρη, με ρητή νεότερη συμφωνία περί παράτασης της ισχύος της, η οποία βεβαίως θα συνομολογηθεί, μετά από διαπραγματεύσεις, υπό τον τύπο μιας νέας συλλογικής σύμβασης εργασίας (βλ. Ζερδελή - Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο, εκδ. Σάκκουλα 2016, σελ. 196, Ληξουριώτη - Συλλογικές Εργασιακές Σχέσεις, εκδ. Νομ.Βιβλ., σελ. 288 επ.).

Θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν ότι λόγω της ιδιομορφίας της ΣΣΕ και της κανονιστικής ενέργειας που παράγει, δεν είναι δυνατόν η ισχύς της να παραταθεί σιωπηρώς με αναλογική εφαρμογή του άρθρ. 671 ΑΚ, δηλ. με απλή συνέχιση της εφαρμογής της από τα μέρη που συμβλήθηκαν σε αυτήν. Επομένως, εάν τα μέρη που υπάγονται στο πεδίο ισχύος μιας ΣΣΕ συνεχίσουν μετά τη λήξη της να εφαρμόζουν το σύνολο των όρων της πέραν του τριμήνου και χωρίς προφανώς να τηρηθεί ο περιορισμός των εφαρμοζόμενων όρων, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 4 του Ν.1876/1990 (βασικός μισθός και τα τέσσερα επιδόματα : προϋπηρεσίας, τέκνων, σπουδών και επικίνδυνης εργασίας), τότε δεν πρόκειται για σιωπηρή παράταση της ΣΣΕ, αλλά για μετατροπή όλων ή μέρους των όρων της λήξασας ΣΣΕ σε οικειοθελείς εκ μέρους του εργοδότη παροχές. Μάλιστα, οι παροχές αυτές λαμβάνουν χαρακτήρα ενοχικών (όχι κανονιστικών) δεσμεύσεων, εάν ο εργοδότης δεν φρόντισε να διατυπώσει εγκαίρως σχετική επιφύλαξη.