Ν. 4990/2022 “Σχετικά με την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου και την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2019”

Με το Ν.4990/2022 δημιουργείται προστατευτικό πλαίσιο για τα φυσικά πρόσωπα που προβαίνουν είτε σε εσωτερική αναφορά, ήτοι σε υπεύθυνο πρόσωπο του φορέα – εργοδότη, είτε σε εξωτερική αναφορά, ήτοι ενώπιον της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (εφεξής Ε.Α.Δ.) είτε σε δημόσια αποκάλυψη, σχετικά με παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου, για τις οποίες έχουν λάβει γνώση στο πλαίσιο της εργασιακής σχέσης τους. Ειδικότερα, οργανώνεται, τηρουμένων των υποχρεώσεων εμπιστευτικότητας και σεβασμού των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η διαδικασία υποβολής, παραλαβής και παρακολούθησης των αναφορών εντός των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, καθώς και η προστασία από αντίποινα των προσώπων που αναφέρουν τις εν λόγω παραβάσεις. Τέλος, προβλέπονται κυρώσεις, σε περίπτωση παραβίασης του παρόντος Νόμου.

Οι φορείς του δημόσιου τομέα (φορείς Γενικής Κυβέρνησης, εκτός αυτής ΝΠΔΔ και Δημόσιες Επιχειρήσεις και Οργανισμοί του Κεφαλαίου Α’ Ν. 3429/2005) υποχρεούνται να θεσπίσουν διαδικασία εσωτερικών διαύλων αναφοράς εντός έξι (6) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος Νόμου (ήτοι, από την 11^η.11.2022).

Αντιστοίχως, οι επιχειρήσεις ιδιωτικού τομέα που απασχολούν προσωπικό από 50 έως 249 άτομα οφείλουν να προβούν στην ως άνω θέσπιση έως την 17^η Δεκεμβρίου 2023 και σε διάστημα δύο (2) μηνών από αυτή να τη γνωστοποιήσουν στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, ενώ όσες απασχολούν πάνω από 249 άτομα προσωπικόέχουν περιθώριο συμμόρφωσης έξι (6) μήνες από την έναρξη ισχύος του παρόντος και προθεσμία γνωστοποίησης στο ΣΕΠΕ δύο (2) μήνες από τη συμμόρφωση.

Αναφορικά με τη δημιουργία διαδικασίας εσωτερικών διαύλων αναφοράς, οι φορείς του δημοσίου τομέαυποχρεούνται:

• Εάν απασχολούν πάνω από 50 υπαλλήλους, να ορίσουν ως Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (εφεξής Υ.Π.Π.Α.) τον Σύμβουλο Ακεραιότητας. Σε περίπτωση που δεν έχει συσταθεί αυτή η θέση, ορίζουν ως Υ.Π.Π.Α. έναν υπάλληλό τους με σχέση εργασίας δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου.
• Εάν απασχολούν έως 49 υπαλλήλους, ως Υ.Π.Π.Α. ορίζεται ο Σύμβουλος Ακεραιότητας του άρθ. 23 Ν. 4795/2021 ή σε περίπτωση που δεν έχει συσταθεί η θέση του ως άνω Συμβούλου, ο Υ.Π.Π.Α. του εποπτεύοντος του φορέα Υπουργείου.

Σημειώνεται πως, σύμφωνα με το άρθρο 23 του Ν 4796/2021, σε κάθε Υπουργείο υποχρεωτικά συνιστάται Αυτοτελές Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας, που υπάγεται στον Υπουργό. Εξαιρούνται τα Υπουργεία Εξωτερικών, Προστασίας του Πολίτη, Εθνικής Άμυνας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

Δυνατότητα σύστασης Συμβούλου Ακεραιότητας δίδεται σε ΝΠΔΔ και σε ΝΠΙΔ που ανήκουν στη Γενική Κυβέρνηση, εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο λόγω των αρμοδιοτήτων του νομικού προσώπου και του αριθμού των απασχολούμενων υπαλλήλων. Εάν δεν συστήσουν το ως άνω Γραφείο, υπάγονται στο αντίστοιχο Γραφείο του εποπτεύοντος Υπουργείου.

Τα πρόσωπα – αναφέροντες προστατεύονται από οποιασδήποτε μορφής αντίποινα. Ενδεικτικά αναφέρονται: απειλές, εκφοβισμός, ηθική παρενόχληση ενέργειες αντεκδίκησης, παύση, απόλυση, υποβιβασμός ή παράλειψη προαγωγής, επίπληξη, επιβολή πειθαρχικού μέτρου, σκόπιμη βλάβης, όπως προσβολή της φήμης του προσώπου, πρόωρη διακοπή ή ακύρωση σύμβασης για εμπορεύματα ή υπηρεσίες.

Παράλληλα, τα πρόσωπα – αναφέροντες δικαιούνται δωρεάν παροχή νομικών συμβουλών και ψυχολογικής υποστήριξη.

Σε περίπτωση που επιβληθούν αντίποινα εις βάρος των αναφερόντων, εφόσον αποδείξουν ότι αυτά τους έχουν προκαλέσει βλάβη, δικαιούνται πλήρους αποζημίωσης.

 

Τα κυριότερα, κατά τη γνώμη μας, σημεία του Νόμου είναι τα εξής:

Άρθρο 4 – Καθ’ ύλην Πεδίο Εφαρμογής:

Απαριθμούνται οι παραβιάσεις που δύνανται να αποτελέσουν περιεχόμενο εσωτερικής ή εξωτερικής αναφοράς ή δημόσιας αποκάλυψης. Αυτές αφορούν:

α)         Παραβιάσεις Ενωσιακού Δικαίου, σχετικά με δημόσιες συμβάσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, προϊόντα και αγορές, πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, ασφάλεια προϊόντων, μεταφορών, τροφίμων, ζωοτροφών και συστημάτων δικτύου και πληροφοριών, προστασία των καταναλωτών, του περιβάλλοντος, της ιδιωτικής ζωής και των προσωπικών δεδομένων, προστασία από ακτινοβολία και πυρηνική ασφάλεια, δημόσια υγεία, καλή μεταχείριση και υγεία των ζώων.

β)         Παραβιάσεις, σχετικά με τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων εντός αυτής, όπως ορίζονται στο άρθρο 35 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ (Σ.Λ.Ε.Ε.),

γ)         Παραβάσεις, σχετικά με την εσωτερική αγορά (άρθρο 26 §2 Σ.Λ.Ε.Ε.), τους κανόνες περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων, τους κανόνες για την εταιρική φορολογία και φορολογικούς διακανονισμούς.

 

Άρθρο 5 – Εξαιρέσεις από το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής

Δεν μπορούν να αποτελέσουν περιεχόμενο αναφοράς παραβιάσεις, σχετικά με ζητήματα άμυνας ή ασφάλειας, υπό την επιφύλαξη της §1 του παρόντος άρθρου. Επιπλέον, παράλληλη με τον παρόντα Νόμο εφαρμογή έχουν διατάξεις, σχετικά με την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών, του δικηγορικού και ιατρικού απορρήτου, το απόρρητο των δικαστικών διασκέψεων ή άλλων χαρακτηριζόμενων από τη νομοθεσία διαδικασιών ως απόρρητων, τους κανόνες ποινικής δικονομίας και την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων.

 

Άρθρο 6 – Προσωπικό πεδίο εφαρμογής

Τα πρόσωπα που προβαίνουν σε αναφορά ή δημόσια αποκάλυψη και χαίρουν, σε κάθε περίπτωση, προστασίας του παρόντος Νόμου, είναι:

• εργαζόμενοι στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, ανεξαρτήτως του είδους της απασχόλησής τους (πλήρους – μερικής, μόνιμης – εποχιακής εργασίας). Συμπεριλαμβάνονται οι αποσπασμένοι από άλλον φορέα και οι δημόσιοι υπάλληλοι,
• μη μισθωτοί,
• αυτοαπασχολούμενοι,
• σύμβουλοι,
• εργαζόμενοι κατ’ οίκον,
• μέτοχοι, εκτελεστικά και μη μέλη του φορέα, εθελοντές, (μη) αμειβόμενοι ασκούμενοι
• οποιοδήποτε πρόσωπο εργάζεται υπό την εποπτεία και τις οδηγίες αναδόχων, υπεργολάβων και προμηθευτών,
• πρόσωπα, των οποίων η εργασιακή σχέση με το φορέα έχει λήξει για οποιονδήποτε λόγο
• πρόσωπα, των οποίων η εργασιακή σχέση με το φορέα δεν έχει καν ξεκινήσει, αλλά έλαβαν γνώση των παραβιάσεων, κατά τη διαδικασία πρόσληψης ή των σχετικών διαπραγματεύσεων.

Κατά περίπτωση, υπάγονται στις προστατευτικές διατάξεις του παρόντος Νόμου:

• οι διαμεσολαβητές,
• συνάδελφοι, συγγενείς των αναφερόντων και εν γένει τρίτα πρόσωπα που απλώς συνδέονται με τον αναφέροντα
• προσωπικές επιχειρήσεις ή νομικά πρόσωπα συμφερόντων των αναφερόντων.

 

Άρθρο 7 – Προϋποθέσεις για την προστασία των αναφερόντων

Τα πρόσωπα που προβαίνουν σε εσωτερική ή εξωτερική αναφορά, σε αναφορά σε όργανα της ΕΕ ή σε δημόσια αποκάλυψη παραβιάσεων, προστατεύονται, εάν κατά το χρόνο που έγινε η αναφορά / δημόσια αποκάλυψη πίστευαν δικαιολογημένα πως οι πληροφορίες που ανέφεραν / αποκάλυπταν, ήταν αληθείς. Την ίδια προστασία χαίρουν και τα πρόσωπα που αν και ανέφεραν / αποκάλυψαν παραβιάσεις ανώνυμα, στη συνέχεια ταυτοποιήθηκαν και υπέστησαν αντίποινα.

 

Άρθρο 8 – Υποχρέωση καθιέρωσης εσωτερικών διαύλων αναφοράς στον δημόσιο τομέα

Με το παρόν άρθρο ορίζεται το πρόσωπο που θα παραλαμβάνει και διαχειρίζεται τις αναφορές που καλείται «Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.)».

Τα καθήκοντα του Υ.Π.Π.Α. αναλαμβάνει:

• σε δημόσιους φορείς που απασχολούν έως 49 υπαλλήλους, ο Σύμβουλος Ακεραιότητας, εφόσον υπάρχει. Εάν δεν έχει συσταθεί τούτη η θέση, τα καθήκοντα ασκούνται από τον Υ.Π.Π.Α. του εποπτεύοντος του φορέα Υπουργείου.
• σε δημόσιους φορείς που απασχολούν προσωπικό άνω των 50 υπαλλήλων, ο Σύμβουλος Ακεραιότητας. Εάν δεν έχει συσταθεί αυτή η θέση, ο φορέας υποδεικνύει έναν υπάλληλό του, ο οποίος επιφορτίζεται τόσο με τα κύρια καθήκοντά του όσο και με εκείνα του Υ.Π.Π.Α., εφόσον αυτά δεν συγκρούονται μεταξύ τους. Σε περίπτωση, όμως, που συσταθεί η θέση Συμβούλου Ακεραιότητας στον φορέα, αυτός αναλαμβάνει τα καθήκοντα του Υ.Π.Π.Α.

Σημείωση 1: Ο Υ.Π.Π.Α. οφείλει να αναφέρεται απευθείας στο ανώτατο ιεραρχικά όργανο του δημόσιου φορέα. 

Σημείωση 2: Στην περίπτωση που κάποιος φορέας αποκτήσει προσωπικό άνω των 50 υπαλλήλων σε μεταγενέστερο της σύστασής του χρονικό διάστημα, οφείλει να ορίσει Υ.Π.Π.Α. σε διάστημα δύο (2) ετών από το έτος συμπλήρωση του αριθμού των 50 υπηρετούντων.

Σημείωση 3: Δίχως να προϋποτίθεται εσωτερική αναφορά στον Υ.Π.Π.Α, ο αναφέρων δύναται να προβεί σε εξωτερική αναφορά στην Ε.Α.Δ., εάν κρίνει ότι α) δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά η αναφορά από τον Υ.Π.ΠΑ. ή β) υπάρχει κίνδυνος αντιποίνων.

 

Άρθρο 9 – Υποχρέωση καθιέρωσης εσωτερικών διαύλων αναφοράς στον ιδιωτικό τομέα

Οι ιδιωτικοί φορείς:

• με προσωπικό άνω των 50 εργαζομένων υποχρεούνται να ορίσουν Υ.Π.Π.Α.,
• με προσωπικό λιγότερο από 50 εργαζόμενους δύνανται να ορίσουν Υ.Π.Π.Α. Εάν δεν ορισθεί, η αναφορά υποβάλλεται αποκλειστικά στην Ε.Α.Δ.
• ανεξαρτήτως του απασχολούμενου προσωπικού υποχρεούνται να ορίσουν Υ.Π.Π.Α., εάν δραστηριοποιούνται σε τομείς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, προϊόντων και αγορών, μεταφορών και περιβάλλοντος, καθώς και εάν οι δραστηριότητές τους δύνανται εν γένει να προκαλέσουν κίνδυνο για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.

Σημείωση 1: Ιδιωτικοί φορείς με προσωπικό από 50 έως 249 άτομα δύνανται να έχουν κοινούς Υ.Π.Π.Α.

Σημείωση 2: Ο Υ.Π.Π.Α μπορεί είναι α) εργαζόμενος του φορέα, β) τρίτο πρόσωπο. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο Υ.Π.Π.Α. αναφέρεται απευθείας στο ανώτατο διοικητικό όργανο της επιχείρησης.

Παρατήρηση: Δεν μπορεί να οριστεί ως Υ.Π.Π.Α εργαζόμενος, κατά του οποίου: α) εκκρεμεί ποινική δίωξη για κακούργημα ή για συγκεκριμένα πλημμελήματα (όπως αναφέρονται στην §9 του παρόντος άρθρου) ή έχει καταδικαστεί για αυτά, β) έχει ασκηθεί πειθαρχική δίωξη για πειθαρχικό παράπτωμα που επισύρει ποινή οριστικής παύσης, ή του έχει επιβληθεί τελεσίδικα η εν λόγω πειθαρχική ποινή και γ) τελεί σε αργία ή διαθεσιμότητα ή σε αναστολή άσκησης καθηκόντων.

Σημείωση 3: Η διάρκεια της θητείας του Υ.Π.Π.Α ανέρχεται σε ένα (1) τουλάχιστον έτος. Δύναται να τερματιστεί νωρίτερα, εφόσον συντρέχει σπουδαίος λόγος.

Σημείωση 4: Εάν ο ιδιωτικός φορέας σε χρονικό σημείο μεταγενέστερο της ίδρυσής του, αποκτήσει προσωπικό άνω των 50 εργαζομένων, οφείλει εντός 2 ετών από έτος συμπλήρωσης των 50 εργαζομένων, να ορίσει Υ.Π.Π.Α.

Σημείωση 5: Μη συμμόρφωση με την υποχρέωση ορισμού Υ.Π.Π.Α. συνεπάγεται επιβολή προστίμου από την αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας ή εποπτικό φορέα.

 

Άρθρο 10 – Διαδικασία εσωτερικής υποβολής, παραλαβής και παρακολούθησης αναφοράς και αρμοδιότητες του Υ.Π.Π.Α.

Η εσωτερική αναφορά στον Υ.Π.Π.Α. υποβάλλεται διαζευκτικά με τρεις τρόπους: α) γραπτώς, β) προφορικώς και γ) μέσω ηλεκτρονική πλατφόρμας, οι όροι σύστασης και λειτουργίας της οποίας θα προσδιοριστούν με ΚΥΑ των Υπουργών Δικαιοσύνης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Επιπλέον, ορίζονται οι αρμοδιότητες του Υ.Π.Π.Α. και η ακολουθητέα από εκείνον διαδικασία από τη στιγμή που παραλαμβάνει την εσωτερική αναφορά. Ο Υ.Π.Π.Α. δεσμεύεται να εκτελεί τα καθήκοντά του με αμεροληψία.

Σημείωση 1: Υποχρεούται να βεβαιώσει τον αναφέροντα πως έλαβε την αναφορά του εντός 7 εργάσιμων ημερών από την ημέρα παραλαβής.

Σημείωση 2: Εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, και σε κάθε περίπτωση εντός τριών (3) μηνών από την ως άνω βεβαίωση παραλαβής της αναφοράς, ο Υ.Π.Π.Α. οφείλει να ενημερώσει τον αναφέροντα σχετικά με την πορεία της αναφοράς του.

Σε περίπτωση που δεν είχε σταλεί η ως άνω βεβαίωση, ο Υ.Π.Π.Α. πρέπει να ενημερώσει τον αναφέροντα εντός τριών (3) μηνών από το πέρα των 7 εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία υποβολής της αναφοράς.

 

Άρθρο 11 – Εθνική Αρχή Διαφάνειας ως εξωτερικός δίαυλος αναφοράς / Αρμοδιότητες

Στο παρόν άρθρο ορίζονται οι αρμοδιότητες της Ε.Α.Δ. ως αποδέκτης αναφορών. Το αναφέρον πρόσωπο δύναται να αναφέρει απευθείας στην Ε.Α.Δ., αλλά και παράλληλα με τις εσωτερικές αναφορές, παραβάσεις που διαπιστώνει κατά τη διάρκεια της απασχόλησής του σε δημόσιο φορέα ή ιδιωτική επιχείρηση.

 

Άρθρο 12 – Διαδικασία υποβολής εξωτερικής αναφοράς, πληροφορίες και παρακολούθηση της αναφοράς

Η εξωτερική αναφορά στην Ε.Α.Δ. υποβάλλεται διαζευκτικά με τρεις τρόπους: α) γραπτώς, β) προφορικώς και γ) μέσω ηλεκτρονική πλατφόρμας. Με το παρόν άρθρο ορίζονται οι αρμοδιότητες της Ε.Α.Δ, σχετικά με την υποβολή, παραλαβή και παρακολούθηση των αναφορών που γίνονται ενώπιόν της, καθώς και οι υποχρεώσεις της (λ.χ. επιβεβαίωση παραλαβής της αναφοράς εντός επτά εργάσιμων ημερών, ανάρτηση στο διαδικτυακό τόπο της σχετικά με τη διαδικασία υποβολής αναφοράς κλπ.). Σημειώνεται πως η Ε.Α.Δ. οφείλει να σέβεται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των αναφερόντων και αναφερομένων, τα εμπορικά και εταιρικά απόρρητα και να μην αποκαλύπτει αυτά ή πληροφορίες που διευκολύνουν την ταυτοποίηση των ανωτέρω προσώπων.

Σημείωση: Κατά τη κρίση της Ε.Α.Δ., διαβιβάζονται οι αναφορές στους αρμόδιους δημόσιους φορείς, οι οποίοι οφείλουν να την ενημερώνουν σχετικά με την πορεία της εκάστοτε αναφοράς.

 

Άρθρο 13 – Προϋποθέσεις προστασίας προσώπων

Πρόσωπα που προβαίνουν σε δημόσια αποκάλυψη παραβίασης προστατεύονται υπό τις εξής προϋποθέσεις διαζευκτικά:

1. Έχει ήδη υποβάλει αναφορά στον Υ.Π.Π.Α. και κατόπιν στην Ε.Α.Δ. ή απευθείας στην Ε.Α.Δ, όμως δεν υπήρξε ενδεδειγμένη ανταπόκριση εντός : α) 3 μηνών από τη βεβαίωση παραλαβής αναφοράς από τον Υ.Π.Π.Α. ή 3 μηνών από το πέρας των 7 εργάσιμων ημερών από την υποβολή αναφοράς σε αυτόν ή β) εντός 3 μηνών, ή 6 μηνών σε ειδικά αιτιολογημένες περιπτώσεις, από την υποβολή της αναφοράς στην Ε.Α.Δ., ή

2. Η παραβίαση :α) συνιστά κίνδυνο δημοσίου συμφέροντος, β) δημιουργεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης ή κίνδυνο μη αναστρέψιμης βλάβης, γ) δεν έχει αναφερθεί στην Ε.Α.Δ. εξαιτίας φόβου αντιποίνων, δ) δεν έχει αναφερθεί στην Ε.Α.Δ., επειδή υπάρχει μικρή προοπτική αποτελεσματικής αντιμετώπισής της.

 

Άρθρο 14 – Υποχρέωση εμπιστευτικότητας

Οι Υ.Π.Π.Α. των δημόσιων φορέων και ιδιωτικών επιχειρήσεων, καθώς και η Ε.Α.Δ. οφείλουν να μην αποκαλύπτουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και κάθε είδους πληροφορίες που οδηγούν, άμεσα ή έμμεσα, στην ταυτοποίηση του αναφέροντος. Αντιστοίχως, υποχρεούνται να σέβονται τα εμπορικά απόρρητα.

Σημείωση :  Η αποκάλυψη των ανωτέρω στοιχείων είναι δυνατή: α) με τη συγκατάθεση του αναφέροντος, β) ανεξαρτήτως της συγκατάθεσης, εάν απαιτείται από το ενωσιακό ή εθνικό δίκαιο στο πλαίσιο ερευνών ή δικαστικών διαδικασιών. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται προηγούμενη έγγραφη ενημέρωση του αναφέροντος, που αν παραλειφθεί, συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα των αρμόδιων οργάνων του φορέα.

 

Άρθρο 15 – Επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

Προσδιορίζονται οι όροι και προϋποθέσεις επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε συμφωνία με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 (ΓΚΠΔ). Κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων διενεργείται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης καθιέρωσης διαύλων αναφορών και λήψης των αναγκαίων μέτρων από τους εκάστοτε Υ.Π.Π.Α και την Ε.Α.Δ.

Σημείωση: Οι υπεύθυνοι επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων στους φορείς του δημοσίου τομέα είναι οι ίδιοι οι φορείς.

 

Άρθρο 16 – Τήρηση αρχείων των αναφορών

Οι Υ.Π.Π.Α. και η Ε.Α.Δ. δεσμεύονται να τηρούν αρχεία για κάθε αναφορά που λαμβάνουν, τηρουμένης της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας. Τα αρχεία των αναφορών αποθηκεύονται για εύλογο χρονικό διάστημα και, πάντως, έως την ολοκλήρωση κάθε έρευνας ή δικαστικής διαδικασίας που ξεκίνησε λόγω της υποβληθείσας αναφοράς.